De herfst is voor veel mensen het seizoen om de tuin "af te sluiten", maar voor een hovenier is het juist het belangrijkste werkseizoen. De grond is warm, er valt weer regen, en wat u nu doet bepaalt hoe uw tuin er volgend voorjaar bij staat. Dit zijn de acht klussen die in september en oktober het meeste opleveren.
Plant nu, het najaar is hét plantseizoen
Veel mensen planten in het voorjaar, maar het najaar is beter. De bodem is nog warm van de zomer, waardoor wortels doorgroeien terwijl het blad al rust neemt. Regen doet de rest. Planten die nu de grond in gaan, staan in het voorjaar met een voorsprong, en hebben komende zomer minder last van droogte.
- Hagen en heesters: beuk, liguster, taxus en laurier wortelen nu uitstekend in;
- Bomen: blote-wortelbomen zijn vanaf november verkrijgbaar en slaan beter aan dan potbomen in de zomer;
- Vaste planten: delen en verplanten kan nu; nieuwe borders aanleggen ook;
- Bloembollen: tulpen, narcissen, krokussen en sneeuwklokjes gaan van september tot en met november de grond in.
Snoei bewust, en laat sommige planten juist met rust
Niet alles hoeft of mag in de herfst gesnoeid worden. Wat wél kan:
- Hagen een laatste keer bijknippen (vóór half oktober, zodat het nieuwe blad kan afharden);
- Uitgebloeide vaste planten terugknippen, of laat ze staan: zaaddozen en holle stengels zijn winterbeschutting voor insecten en voedsel voor vogels;
- Dood en ziek hout weghalen uit bomen en heesters.
Wat u beter niet snoeit: voorjaarsbloeiers zoals forsythia, sering en rododendron (u knipt de bloemknoppen weg), en steenvruchtbomen zoals kers en pruim (die snoei je in de zomer tegen loodglans).
Herstel het gazon
Na de zomer is september de beste maand om een dun of geel gazon te herstellen: verticuteren, doorzaaien, najaarsbemesting (kaliumrijk) en de laatste weken consequent vochtig houden. Vanaf oktober maait u minder vaak en iets langer (5–6 cm). Het complete stappenplan staat in ons artikel gazon herstellen na de zomer.
Ruim blad op, maar niet overal
Blad op het gazon moet weg: het verstikt het gras en geeft kale plekken. Blad in de borders mag juist blijven liggen, het werkt als natuurlijke mulch, beschermt de wortels tegen vorst en voedt de bodem. Ook egels en insecten overwinteren erin. Een bladhoop in een rustig hoekje is dus geen rommel maar een winterhotel.
Let wel op bestrating en terras: nat blad op tegels wordt glad en laat na een paar weken vlekken achter, zeker op natuursteen. Regelmatig vegen dus.
Maak bestrating en terras winterklaar
De herfst is nat en donker, precies de omstandigheden waarin groene aanslag en mos op tegels gedijen. Wat helpt:
- Reinig het terras met een borstel en water of een milde steenreiniger, géén hogedrukreiniger op korte afstand bij natuursteen en oudere klinkers;
- Vul voegen bij waar zand is weggespoeld, zodat stenen niet gaan wiebelen bij vorst;
- Controleer op verzakkingen: een plas die blijft staan wordt in de winter ijs, en vorst in water onder de tegels drukt ze omhoog. Lees ook waar u op let bij een natuurstenen terras.
Bescherm houtwerk vóór de winter
Schuttingen, veranda's, vlonders en pergola's krijgen in de winter het zwaar te verduren. Behandel ze nu, zolang het hout droog is en de temperatuur boven de 10 °C ligt:
- Beits of olie onbehandeld en verweerd hout (grenen en douglas vooral); hardhout kan met een olie, maar hoeft niet;
- Controleer palen en bevestigingen van uw schutting, losse palen waaien in een najaarsstorm om;
- Maak goten en afvoeren van een veranda schoon, zodat regenwater niet over het hout loopt;
- Een vlonder wordt glad bij nat weer: reinigen en eventueel een antislipstrip helpt.
Zorg dat regenwater weg kan (of juist blijft)
Het najaar brengt de meeste regen van het jaar. Controleer regenpijpen, goten, putjes en drainage op blad en verstopping, een verstopte afvoer geeft plassen op het terras of, erger, natte muren. Heeft u een regenton? Laat die vóór de vorst leeglopen of zet de kraan open, anders vriest hij kapot.
Wilt u regenwater juist vasthouden voor de volgende droge zomer? Dan is het najaar een goed moment om de regenpijp af te koppelen naar een infiltratiekrat of een verlaagde border. Meer daarover in ons artikel over droogte in de tuin.
Potten, kwetsbare planten en tuinmeubelen
- Vorstgevoelige potplanten (olijf, citrus, oleander, palm) naar binnen of in een vorstvrije berging; grote potten inpakken met noppenfolie of jute en op pottenvoetjes zetten zodat water weg kan;
- Dahlia's en andere knollen na de eerste vorst rooien en droog bewaren;
- Buitenkraan afsluiten en aftappen;
- Tuinmeubelen schoonmaken en droog opslaan of afdekken, houten meubels eerst oliën.
Ook een goed moment om na te denken over volgend jaar. Wilt u in het voorjaar een nieuw terras, een veranda of een andere indeling? In het najaar en de winter is de agenda van een hovenier rustiger dan in het voorjaar, en bestrating en houtbouw kunnen prima in de winter worden uitgevoerd. Wie nu plant en offerte aanvraagt, geniet in mei al van het resultaat.
Conclusie
De herfst is geen afsluiting maar een startpunt: planten die nu de grond in gaan, een gazon dat nu hersteld wordt en houtwerk dat nu beschermd is, betalen zich volgend seizoen dubbel uit. Werk de acht klussen in september en oktober af, en de tuin gaat sterk de winter in. Liever laten doen, van najaarsonderhoud tot een compleet nieuw tuinplan? Wij helpen graag.